Nowe rozwiązania znajdą zastosowanie w sprawach, w których okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, umożliwiając stronom szersze korzystanie z porozumień procesowych prowadzących do szybszego zakończenia postępowania.

W sprawach jednoznacznych i niebudzących wątpliwości częściej sięgać będziemy po porozumienia między stronami. Zasada będzie prosta: im szybciej oskarżony współpracować będzie z wymiarem sprawiedliwości, naprawiać wyrządzoną szkodę i dążyć do ugody, tym sprawniej i z większą korzyścią dla pokrzywdzonego kończyć będziemy całe postępowanie – wyjaśnia wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha.

Najważniejsze rozwiązania zawarte w projekcie:

Szerszy dostęp do ugodowego kończenia spraw: projekt zwiększa możliwości uzgodnienia sposobu zakończenia sprawy pomiędzy oskarżonym, pokrzywdzonym i prokuratorem, w tym w ramach dobrowolnego poddania się karze na rozprawie w toku postępowania dowodowego. Kluczowym warunkiem porozumienia będzie naprawienie szkody pokrzywdzonemu. Sąd zachowa prawo do weryfikacji, czy uzgodnione rozwiązanie jest zgodne z prawem i sprawiedliwe.

Uzależnienie wymiaru kary od momentu zawarcia porozumienia: przyjęte przez Radę Ministrów przepisy wprowadzają szczególne zasady wymiaru kary w sprawach zakończonych ugodowo. Oskarżony, który na wczesnym etapie zdecyduje się na polubowne rozwiązanie sprawy i spełni określone warunki, będzie mógł skorzystać z łagodniejszej kary.

Umorzenie ugodowe oraz sprawy drobne: projekt wprowadza możliwość umorzenia postępowania przez prokuratora w określonej, wąskiej grupie przestępstw – przede wszystkim przeciwko mieniu oraz wybranych nieumyślnych. Warunkiem będzie zawarcie ugody i naprawienie szkody, przy czym z rozwiązania tego skorzystać mogą jedynie osoby niekarane wcześniej za przestępstwo umyślne. Prokurator będzie mógł także uzależnić to umorzenie od wpłaty świadczenia na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 1 tys. do 20 tys. zł.

Osobny mechanizm umorzenia przewidziano dla ściśle określonych, mniej poważnych przestępstw o niewielkiej wadze, w których nie ma pokrzywdzonego. Rozwiązanie to wyeliminuje konieczność przechodzenia przez pełny tryb postępowania sądowego.

Wzmocnienie roli mediacji i ugody pozaprocesowej - przyjęte przepisy zwiększają znaczenie mediacji jako dobrowolnej formy rozwiązania konfliktu z udziałem bezstronnego mediatora. Zawarcie ugody będzie możliwe również poza formalną procedurą mediacyjną.

Efekty zmian dla wymiaru sprawiedliwości

Dzięki tym zmianom sądy i prokuratura będą mogły skupić swój czas oraz środki na najpoważniejszych przestępstwach. Z kolei w sprawach prostszych i oczywistych sprawiedliwe rozstrzygnięcie nastąpi znacznie szybciej, z korzyścią dla osób pokrzywdzonych.

Planowany termin wejścia przepisów w życie to 1 kwietnia 2027 r.