Polscy piętnastolatkowie pod względem rozumowania w naukach przyrodniczych, umiejętności matematycznych oraz rozumienia czytanego tekstu znaleźli się wśród najlepszych, spośród równolatków w krajach europejskich. Wyniki polskich uczniów są zbliżone do tych z poprzedniej edycji badania z 2022 roku. Jednak w wielu krajach utrzymuje się obserwowana już w PISA 2022 tendencja spadkowa. W efekcie, średni poziom umiejętności piętnastolatków na świecie jest niższy niż w ostatnich 25 latach.

Minister Edukacji Barbara Nowacka podczas ogłoszenia wyników badania powiedziała, że wyniki PISA 2025 są istotnym sygnałem nie tylko dla Polski, ale dla całej Europy.

Polska utrzymuje wysoką pozycję na tle państw Unii Europejskiej i udało się wyhamować niekorzystne tendencje, ale to nie znaczy, że możemy uznać sytuację za dobrą. Przed polską edukacją nadal jest wiele pracy. Wyniki badania PISA 2025 są ważnym sygnałem dla całej Europy. Kryzys edukacyjny nie dotyczy jednego kraju. 

Minister Nowacka podkreśliła, że Kompas Jutra był projektowany z uwzględnieniem wyników badań prowadzonych przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.

Projektując Reformę26. Kompas Jutra, braliśmy pod uwagę wyniki badań prowadzonych przez IBE. To właśnie rzetelne dane i analizy pozwalają nam odpowiedzialnie planować zmiany w polskiej szkole, odpowiadające na realne potrzeby uczniów, nauczycieli i rodziców.

Barbara Nowacka dodała, że jednym z najważniejszych warunków powodzenia zmian jest stabilność systemu oświaty.

Potrzebujemy stabilnej edukacji, opartej na konsekwentnie realizowanym kierunku zmian, a nie na bieżących sporach politycznych. Gdy do szkoły wchodzi konflikt polityczny, jego skutki odczuwają przede wszystkim uczniowie, nauczyciele i rodzice.

Minister Edukacji Barbara Nowacka podziękowała zespołowi Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego za przygotowanie i przeprowadzenie badania oraz opracowanie rzetelnych analiz wyników PISA 2025.

Dziękuję zespołowi Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego za ogromne zaangażowanie, profesjonalizm i przygotowanie rzetelnych analiz. Takie badania pokazują nam, gdzie jesteśmy, co udało się już osiągnąć i nad czym musimy dalej pracować, aby odpowiedzialnie rozwijać polską szkołę

- podkreśliła Barbara Nowacka.

Wyniki umiejętności uczniów w podstawowych dziedzinach badania

• W zakresie rozumowania w naukach przyrodniczych – głównej dziedziny PISA 2025 – średni wynik piętnastolatków w Polsce wyniósł 495 punktów (średnia dla krajów UE – 476, średnia dla krajów OECD – 482). Wśród krajów Unii Europejskiej istotnie lepszy wynik osiągnęli jedynie uczniowie w Estonii i Finlandii. 
• W przypadku umiejętności matematycznych średni wynik w Polsce to 484 punkty (UE – 460, OECD – 463), a w rozumieniu czytanego tekstu 482 punkty (UE – 451, OECD – 461). Wśród krajów UE w matematyce istotnie lepszy wynik uzyskali jedynie uczniowie z Estonii, a w zakresie rozumienia tekstu z Estonii i Irlandii. 
• Polscy uczniowie znaleźli się wśród najlepszych w krajach europejskich. Ich wyniki są znacznie powyżej średniej dla 27 krajów UE i 38 krajów OECD we wszystkich trzech podstawowych dziedzinach badania.
• Najwyższe wyniki na świecie nadal uzyskują piętnastolatkowie z krajów i regionów Azji. Wśród krajów Unii Europejskiej warto podkreślić wysokie wyniki uczniów estońskich we wszystkich trzech dziedzinach, Finlandii w zakresie nauk przyrodniczych i Irlandii w zakresie rozumienia czytanego tekstu.

Zmiany wyników w porównaniu z poprzednimi edycjami

• W PISA 2022 w Polsce odnotowano znaczący spadek wyników uczniów względem wcześniejszych edycji badania. Średnie wyniki osiągnięte przez polskich uczniów w PISA 2025 w zakresie rozumowania w naukach przyrodniczych, matematyki oraz rozumienia czytanego tekstu są zbliżone do wyników z 2022 roku (brak istotnych statystycznie różnic). 
• Na poziomie międzynarodowym widoczne jest pogłębianie się trendu spadkowego w zakresie umiejętności matematycznych i rozumienia czytanego tekstu. W dużej części krajów w porównaniu z poprzednią edycją wyniki są niższe, a tylko w nielicznych wyższe. W przypadku nauk przyrodniczych w większości państw wyniki pozostają na zbliżonym poziomie. Wzrost wyników pomiędzy PISA 2022 i PISA 2025 można obserwować jedynie w nielicznych krajach, zazwyczaj osiągających w poprzednich edycjach niskie rezultaty. 
• Analiza długoterminowych zmian w średnich wynikach dla 23 krajów OECD uczestniczących w badaniu od pierwszej edycji pokazuje wyraźne, stopniowe pogarszanie się umiejętności  uczniów. W każdej z trzech dziedzinach wyniki w 2025 roku są najniższe spośród dotychczasowych i istotnie niższe niż w pierwszych edycjach badania. W przypadku Polski wyniki w PISA 2025 podobnie jak w PISA 2022 utrzymują się na zbliżonym poziomie, co w pierwszych pomiarach na początku lat dwutysięcznych.

Różnice w wynikach dziewcząt i chłopców

• W Polsce w naukach przyrodniczych średnie wyniki dziewcząt i chłopców są zbliżone. Dziewczęta natomiast lepiej sobie radzą z czytaniem – podobnie było w poprzedniej edycji badania. Średni wynik dziewcząt w PISA 2025 jest o 37 punktów wyższy niż chłopców, ta różnica jest przeciętna na tle innych krajów. Nowością w porównaniu do poprzednich wyników w Polsce jest przewaga chłopców w matematyce – ich średni wynik był o 13 punktów wyższy niż dziewcząt. W większości krajów objętych badaniem chłopcy lepiej radzą sobie z matematyką. 

Uczniowie o najniższych umiejętnościach 

• Posiadanie jedynie najniższych umiejętności (poniżej poziomu 2. PISA) uznawane jest za niewystarczające do sprawnego funkcjonowania w społeczeństwie. W 2025 roku w Polsce odsetki uczniów o najniższych umiejętnościach są zbliżone do tych z 2022 roku i wyższe niż w 2018 roku. Dotyczy to każdej z trzech podstawowych dziedzin. Na najniższych poziomach umiejętności znajduje się: w naukach przyrodniczych 20%, w matematyce 26%, a w rozumieniu tekstu 24% polskich piętnastolatków. W innych krajach odsetki te zazwyczaj są wyższe (średnio w krajach UE wynoszą odpowiednio: 27%, 35% i 34%).

Zróżnicowanie wyników ze względu na rodzaj szkoły, klasę i status rodziny

• W PISA 2025 w każdej z badanych dziedzin najlepsze wyniki uzyskiwali piętnastolatkowie w liceach ogólnokształcących, niższe od nich uczniowie techników, a najniższe uczniowie branżowych szkół I stopnia. W zakresie przyrody aż 59% piętnastolatków z branżowych szkół osiąga jedynie niskie poziomy umiejętności (poniżej poziomu 2.), w matematyce aż 71%, a w zakresie rozumienia czytanego tekstu – 68%. 
• Ze względu na wprowadzoną we wcześniejszych latach reformę, która obniżała wiek obowiązkowego rozpoczęcia edukacji szkolnej, wśród uczestniczących w PISA 2025 piętnastolatków duża część rozpoczęła szkołę w wieku 6 lat. W czasie badania ta grupa uczęszczała do drugiej klasy szkoły ponadpodstawowej. Uczniowie ci uczyli się w szkołach o rok dłużej i w każdej z badanych dziedzin uzyskiwali średnio wyższe wyniki. Największe różnice wystąpiły w przypadku techników i liceów ogólnokształcących.
• W porównaniu z poprzednią edycją badania, w Polsce nie nastąpiły znaczące zmiany osiągnięć uczniów z rodzin o niższym statusie społeczno-ekonomiczno-kulturowym. W matematyce i czytaniu tekstu obniżyły się natomiast wyniki piętnastolatków z grupy o najwyższym statusie (spadek o odpowiednio 11 i 17 punktów). Spadki wyników uczniów z najbardziej uprzywilejowanych środowisk obserwowane są także w innych krajach, w największym stopniu dotyczą rozumienia czytanego tekstu.

Piętnastolatkowie w świecie cyfrowym

• W badaniu PISA 2025 dziedziną innowacyjną było Uczenie się w cyfrowym świecie. Jej celem jest sprawdzenie, na ile skutecznie uczniowie potrafią samodzielnie rozwiązywać problemy oraz  uczyć się wykorzystując narzędzia informatyczne (tzw. komputacyjne). 
• W Polsce średni wynik piętnastolatków w rozwiązywaniu problemów z wykorzystaniem narzędzi informatycznych wyniósł 507 punktów. Jest on istotnie wyższy od średniej dla krajów UE (492) i OECD (500), przy czym średnia UE jest znacząco niższa niż OECD. Najlepsze wyniki osiągają kraje i regiony azjatyckie, a spośród krajów UE jedynie Estonia uzyskała porównywalny z nimi wynik. Wyniki chłopców były tu istotnie wyższe od wyników dziewcząt. Podobnie jak w innych dziedzinach najlepsze wyniki uzyskali uczniowie liceów ogólnokształcących, zaś najsłabsze branżowych szkół I stopnia. 

Korzystanie z technologii cyfrowych w kontekście szkolnym

• W polskich szkołach codzienne wykorzystanie urządzeń cyfrowych do nauki na lekcjach jest rzadsze niż w innych krajach i opiera się głównie na wyszukiwaniu informacji oraz tworzeniu tekstów i prezentacji.
• Uczniów w Polsce na tle rówieśników z innych krajów szczególnie wyróżnia duża częstotliwość korzystania z urządzeń cyfrowych w czasie wolnym w szkole. Jedynie 16% piętnastolatków wskazało, że “wcale” nie korzysta z nich w szkole w czasie wolnym, co stanowiło jeden z najniższych odsetków wśród krajów uczestniczących w badaniu (UE – 34%, OECD – 36%). 
• Towarzyszą temu wysokie i znacznie wyższe niż średnio w krajach UE i OECD odsetki piętnastolatków, którzy wskazywali, że są rozproszeni przez urządzenia cyfrowe w czasie lekcji (Polska – 75%, UE – 59%, OECD – 60%). Na potrzebę bycia online i odpowiadania na wiadomości w czasie lekcji wskazywało aż 62% polskich piętnastolatków (UE 49%, OECD 44%). Dziewczęta częściej niż chłopcy zgłaszały niepokój z powodu braku telefonu oraz potrzebę bycia online.
• Częstsze odczuwanie przymusu bycia online i odpowiadania na wiadomości wiązało się z niższymi wynikami umiejętności we wszystkich dziedzinach PISA.
• Związek  między wynikami uczniów a korzystaniem z urządzeń cyfrowych (zarówno poza szkołą do nauki lub w czasie wolnym, jak i w szkole na lekcjach lub w czasie wolnym) przybiera kształt odwróconej litery U – słabsze wyniki osiągają uczniowie deklarujący korzystanie z urządzeń cyfrowych bardzo rzadko lub wcale oraz ci, którzy deklarują spędzanie przed ekranem znacznej liczby godzin.
• Uczniowie w Polsce wyraźnie gorzej niż ich rówieśnicy z innych krajów oceniali dostęp do zasobów cyfrowych w szkole, a także kompetencje cyfrowe nauczycieli i wsparcie techniczne w korzystaniu z tych zasobów. 
• Polscy piętnastolatkowie relatywnie często na tle rówieśników z innych krajów deklarują korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji (AI) do nauki. Ponad połowa (55%) uczniów deklarowała, że korzysta z chatbotów opartych na AI w celu wspomagania się w nauce co najmniej raz w tygodniu (UE – 45%, OECD – 46%).

Dobrostan, postawy wobec szkoły i uczenia się

• PISA 2025 pokazała, że podobnie jak w poprzedniej edycji szczególnym wyzwaniem dla polskiej edukacji pozostają obszary związane z dobrostanemi oraz postawami wobec szkoły i uczenia się.
• Na tle rówieśników z innych krajów 15-latkowie deklarują niski poziom zadowolenia z życia. To jeden z najniższych wyników w EU, choć jednocześnie wartość tego wskaźnika jest istotnie wyższa niż w PISA 2022. Chłopcy w Polsce deklarowali wyższą satysfakcję z życia niż dziewczęta.
• Wyraźny jest niski poziom ciekawości i wytrwałości u polskich piętnastolatków. Polska plasuje się pod tym względem poniżej średniej dla krajów UE i OECD. Uczniowie stosunkowo często deklarowali ogólne zainteresowanie światem (“Ciekawi mnie wiele różnych rzeczy” – 74% odpowiedzi twierdzących w Polsce, średnia UE – 71%, średnia OECD – 74%). Rzadziej wykazywali pozytywny stosunek do samego procesu uczenia się i aktywnego zdobywania nowej wiedzy (“Lubię uczyć się nowych rzeczy” – Polska – 59%, UE – 67%, OECD – 69%). Biorąc pod uwagę wskaźnik wytrwałości Polska zajmuje ostatnie miejsce wraz ze Słowenią. Przykładowo w Polsce 50% piętnastolatków deklarowało, że “wkłada dodatkowy wysiłek, gdy praca staje się trudna” (UE – 56%, OECD – 59%), zaś 44%, że "pracuje nad zadaniem, dopóki go nie skończy” (UE – 57%, OECD – 60%).
• Polska znajduje się w grupie krajów o najniższych wynikach w zakresie poczucia przynależności do szkoły. Przykładowo jedynie 64% piętnastolatków wskazywało, że ma poczucie bycia częścią szkoły (UE – 75%, OECD – 76%). Jednocześnie odpowiedzi uczniów dotyczące niektórych aspektów przynależności do szkoły i relacji między uczniami wskazują na pewną poprawę względem wcześniejszych edycji PISA – wartość wskaźnika  przynależności do szkoły w PISA 2025 jest istotnie wyższa niż w dwóch poprzednich edycjach badania. Wyższym poczuciem przynależności do szkoły charakteryzują się chłopcy w porównaniu do dziewcząt, a także uczniowie techników w porównaniu do uczniów liceów.
• Odpowiedzi uczniów w Polsce wskazują na krytyczną ocenę przygotowania przez szkołę do dorosłego życia oraz praktycznej użyteczności zdobywanej w niej wiedzy i umiejętności. W Polsce aż 63% piętnastolatków wskazało, że “szkoła niewiele zrobiła, aby przygotować ich do dorosłego życia po jej opuszczeniu” (UE – 52%, OECD – 49%), a 38% zgadza się ze stwierdzeniem, że “szkoła okazała się stratą czasu” (UE – 26%, OECD – 24%). 
• Polska na tle innych krajów charakteryzuje się wysokim poziomem nieobecności i spóźnień uczniów. W PISA 2025 aż 31% polskich piętnastolatków zadeklarowało, że w ciągu dwóch tygodni poprzedzających badanie opuściło co najmniej jeden dzień nauki w szkole (średnia UE i OECD – 22%), 45% wskazało, że opuściło co najmniej jedną lekcję (UE – 26%, OECD – 24%), a 61% zadeklarowało spóźnienie się do szkoły (UE – 51%, OECD – 50%).  Wyniki te w Polsce utrzymują się na podobnym poziomie co w PISA 2022 i wyższym niż w PISA 2018. 
• Większość polskich piętnastolatków deklaruje, że czuje się bezpiecznie w szkole, mimo to wynik Polski jest poniżej średniej dla krajów UE i OECD. Jednocześnie widoczna jest pewna poprawa – wartość wskaźnika szkolnego poczucia bezpieczeństwa w PISA 2025 była istotnie wyższa w porównaniu z PISA 2022.
• Podobnie jak we wcześniejszych edycjach PISA uczniowie w Polsce na tle rówieśników z innych krajów stosunkowo rzadko deklarują doświadczenie przemocy rówieśniczej (dręczenie rówieśnicze, tzw. bullying). Polska znajduje się wśród krajów o relatywnie niskim występowaniu tego zjawiska. Ponad połowa uczniów (56%) w ciągu roku przed badaniem nie doświadczyła żadnej z analizowanych form przemocy. Natomiast 17% piętnastolatków w Polsce wskazywało, że w ciągu ostatniego roku doświadczyło którejś z form dręczenia przynajmniej kilka razy w miesiącu (średnia UE i OECD: 20%).

Program PISA

PISA (Programme for International Student Assessment, Program Międzynarodowej) to jeden z najważniejszych edukacyjnych programów badawczych i największe międzynarodowe badanie umiejętności uczniów na świecie. Badanie odbywa się co trzy lata w kilkudziesięciu krajach i regionach świata. Jego organizatorem jest Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Badanie w Polsce przeprowadził w 2025 roku Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej. Zostało ono sfinansowane ze środków budżetu państwa.

Więcej informacji o PISA znaleźć można na stronach PISA IBE-PIB, IBE-PIB oraz OECD.